Đồng hành cùng giới nghề trên hành trình phát triển nền kiến trúc Việt, với sự bảo trợ của Hội Kiến trúc sư Việt Nam, những hoạt động của Tạp chí Kiến trúc luôn có sự “sát cánh” của các KTS trong và ngoài nước cùng các chuyên gia liên ngành. Theo thông lệ hàng năm, giải thưởng “Cây bút vàng 2024” như một lời tri ân tới các tác giả và cộng tác viên đã có nhiều cống hiến cho sự phát triển của Tạp chí Kiến trúc – Họ chính là những KTS đam mê nhiệt huyết với công tác nghiên cứu – phê bình kiến trúc, thiết kế, những giám tuyển nghệ thuật và nghệ sĩ tâm huyết làm nên một mùa Lễ hội Thiết kế Sáng tạo thành công, cũng như những nhà giáo say sưa trong công tác đào tạo thế hệ KTS trẻ….
Nghiên cứu phê bình kiến trúc: Hướng tới chiều sâu và bản sắc
Bảo tồn di sản và văn hóa kiến trúc
Nhắc tới chủ đề bảo tồn di sản, độc giả của Tạp chí chắc hẳn đã trở nên quen thuộc với những chuyên gia gạo cội trong ngành, đặc biệt là GS.TS.KTS Hoàng Đạo Kính. Những suy ngẫm, trăn trở về nghề kiến trúc và bảo tồn di sản của ông đã tác động một cách sâu sắc đến giới nghề, đặc biệt là giới trẻ. Bên cạnh đó, những cuốn sách ông xuất bản và tái bản năm 2024 được giới thiệu trên Tạp chí cũng đem đến những đúc kết tinh túy của thế hệ đi trước trong ngành kiến trúc, thu hút lượng độc giả lớn. Năm 2024, Giải thưởng Bùi Xuân Phái – Vì một tình yêu Hà Nội đã trao tặng GS.TS.KTS Hoàng Đạo Kính – “Hiệp sĩ của những di tích kiến trúc” với gần 50 năm cống hiến cho công tác bảo tồn di tích và văn hóa.
Với những tâm huyết của nhiều thế hệ KTS, bảo tồn di sản và văn hóa kiến trúc đã tác động mạnh mẽ hơn tới thế hệ trẻ. TS.KTS Nguyễn Quốc Tuân đã thực hiện các đề tài nghiên cứu về di sản và văn hóa từ nhiều năm nay, anh cũng là người phụ trách đề tài nghiên cứu. Với những tâm huyết của nhiều thế hệ KTS, bảo tồn di sản và văn hóa kiến trúc đã tác động mạnh mẽ hơn tới thế hệ trẻ. TS.KTS Nguyễn Quốc Tuân đã tâm huyết với các đề tài nghiên cứu về di sản và văn hóa từ nhiều năm nay, anh cũng là Đồng Chủ nhiệm đề tài nghiên cứu “Bảo tồn, phát huy, làm mới trong phát triển kiến trúc Việt Nam” cấp Nhà nước do Hội KTS Việt Nam thực hiện. Đây là một trong những đề tài được đánh giá cao, đóng góp cho phát triển lý luận chuyên ngành và mang nhiều tiềm năng ứng dụng thực tiễn. Khi nói về niềm đam mê và cảm hứng khi lựa chọn tiếp cận các chủ đề bảo tồn di sản và khai thác yếu tố bản địa, KTS Nguyễn Quốc Tuân chia sẻ: “Càng tìm hiểu về di sản, tôi càng thấy thích thú, như mình được bóc tách những “lớp” văn hóa, lịch sử, kinh tế, xã hội… của một công trình, một không gian, một địa điểm lịch sử… Tối ưu hóa sự phát triển thích ứng của di sản hay các giá trị bản địa trong cuộc sống đương đại là mục tiêu mà những người yêu di sản, nghiên cứu về di sản đã, đang và luôn hướng tới”.
Kiến trúc xanh và phát triển đô thị
Là một vấn đề “nóng” trong tiến trình phát triển xã hội hiện đại, kiến trúc xanh và phát triển đô thị đang trở thành những chủ đề được bàn luận sôi nổi trong giới kiến trúc. Từ góc nhìn của nhà chuyên môn làm công tác quản lý, ThS. KTS Nguyễn Bá Nguyên đã có những bài viết của về Nhà ở xã hội, Luật Thủ đô… với những nét riêng, đem đến cho bạn đọc của TCKT những góc nhìn tích cực, khách quan và thực tế về những vấn đề đang được xã hội quan tâm.
Một cây bút xuất sắc khác – Cây bút vàng 2024 của Tạp chí Kiến trúc: PGS.TS.KTS Lê Thị Hồng Na với những bài nghiên cứu đa dạng, “chạm” đến những vấn đề “nóng” của xã hội và giới nghề như: Kiến trúc xanh, phát triển đô thị, bảo tồn các khu nhà cổ, làng cổ…Nhiều bài viết công bố những nghiên cứu mới của chị dựa trên khảo sát thực tế, đề xuất những giải pháp cụ thể và khả thi cho phát triển kiến trúc bền vững. Chị cho biết: Những nghiên cứu về kiến trúc xanh và phát triển đô thị không chỉ là một phần trong sự nghiệp chuyên môn, mà còn là sự đam mê và trách nhiệm với cộng đồng và với môi trường – “Việc nghiên cứu giúp tôi nhìn nhận sâu sát hơn về những thách thức và cơ hội trong việc xây dựng các công trình xanh và thành phố thông minh tại Việt Nam. Bên cạnh đó, những dự án thực tế giúp tôi đóng góp những giải pháp hữu ích và những sáng kiến mới vào công cuộc quy hoạch và thiết kế, kiến tạo một tương lai bền vững nơi con người và thiên nhiên sống hài hòa và khỏe mạnh. Tôi tin rằng mỗi không gian đô thị đều có câu chuyện riêng, và hi vọng thế hệ tương lai sẽ tiếp tục sống trong những khu phố giàu giá trị lịch sử, xanh tươi và tràn đầy sức sống”
Phê bình kiến trúc và mỹ thuật
Mảng lý luận phê bình kiến trúc và mỹ thuật luôn được coi là lĩnh vực đầy thách thức, nhưng không vì thế mà thiếu vắng những KTS tài năng với dấu ấn sâu đậm trong lĩnh vực này. Những gương mặt đã trở nên quen thuộc, như các KTS: Nguyễn Luận, Nguyễn Văn Tất… không chỉ đóng góp nhiều bài viết, nghiên cứu với nội dung phong phú mà còn truyền tải những tư duy sâu sắc vào những công trình mang tính biểu tượng.
Những KTS trẻ cũng dần bén duyên với mảng lý luận phê bình kiến trúc và mỹ thuật, trong số đó, KTS Vũ Hiệp đã tạo dấu ấn riêng thông qua loạt bài viết “chân dung” kiến trúc. Anh đem đến cho bạn đọc những câu chuyện/ đối thoại, tương tác hữu duyên và “đắt giá” giữa tác giả – tác phẩm và công chúng: “Tôi mong rằng, những bài viết của mình có thể khích lệ những thiết kế tốt, những KTS tài năng và nhiệt huyết, đồng thời có thể góp phần tác động đến những người ra quyết định nhằm giải quyết những vấn đề còn tồn tại”.
Lễ hội Thiết kế Sáng tạo 2024: Dấu ấn từ tâm huyết và nỗ lực
Sự thành công rực rỡ của 4 mùa Lễ hội Thiết kế Sáng tạo vừa qua là bằng chứng cho sự nỗ lực, cố gắng không ngừng của đội ngũ hàng trăm nghệ sĩ và các cộng tác viên nhiệt huyết. Nhưng trên hết, đó là công lao của những người đã đặt nền móng vững chắc từ những mùa đầu tiên, trong đó tiêu biểu là KTS Nguyễn Hồng Quang và Hoạ sĩ Nguyễn Thế Sơn.
Có cơ duyên gắn bó với Lễ hội năm 2022 cùng nhóm KTS Weplay, là người sáng lập văn phòng kiến trúc TOOB Studio, KTS Nguyễn Hồng Quang đã luôn dành trọn tâm huyết và sự quan tâm đặc biệt cho sự kiện này. Không chỉ là tác giả của các Pavilion ấn tượng qua mỗi mùa Lễ hội, anh còn là người đồng hành cùng BTC xây dựng và định hình nên các tuyến kiến trúc của chương trình. Năm 2024, Pavilion Dòng tại vườn hoa Diên Hồng và Nhà khách Chính phủ do anh phối hợp cùng các nghệ sĩ, nhà thiết kế đã thành công, thu hút hàng vạn khách tham quan. Mặc dù phải đối mặt với không ít thách thức, song có lẽ điều thúc đẩy KTS Nguyễn Hồng Quang tiếp tục cống hiến chính là: “Chắc hẳn do tình yêu kiến trúc, và mối quan tâm tới lịch sử đã thôi thúc tôi đến với chương trình. Ngoài ra, tôi còn được gặp gỡ rất nhiều anh chị em, tuy tới từ các ngành nghề, lĩnh vực khác nhau nhưng có lẽ điểm chung lớn nhất của chúng tôi đó là tình yêu với di sản, kiến trúc và mong muốn lan tỏa tới cộng đồng”.
Hoạ sĩ Nguyễn Thế Sơn đến với Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội từ rất sớm, những ngày của Tuần lễ Khơi nguồn sáng tạo 2021, sau các dự án thành công như: Phố bích họa Phùng Hưng, ga Ga Long Biên, dự án nghệ thuật Phúc Tân…Tại Lễ hội Thiết kế sáng tạo năm 2024, nghệ sĩ Nguyễn Thế Sơn đã kết nối hơn 30 nghệ sĩ tham gia sáng tạo tại triển lãm “Cảm thức Đông Dương”, nhằm khám phá và tôn vinh các giá trị văn hóa, lịch sử và kiến trúc tại Đại học Tổng hợp. Mong muốn Lễ hội trở thành một hoạt động bền vững của thành phố qua mỗi năm, anh chia sẻ: “Cần có chính sách đi vào thực tế xuất phát từ cơ sở Hà Nội là thành viên của Mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO, từ đó mới có nguồn lực phát triển ngành công nghiệp văn hóa lâu dài. Đồng thời, thành phố cũng cần đầu tư hơn cho các không gian sáng tạo đúng nghĩa, bền vững hơn để phục vụ cho cộng đồng”.
Công tác đào tạo ngành kiến trúc: Tận tâm vì thế hệ KTS trẻ
Các tác giả và chuyên gia của Tạp chí cũng là những nhà giáo tâm huyết trong đào tạo ngành kiến trúc, góp phần hình thành các thế hệ chuyên môn kế cận. Lớn lên trong gia đình có truyền thống giảng dạy, công việc đào tạo đối với PGS.TS.KTS Lê Thị Hồng Na xuất phát từ mong muốn chia sẻ niềm đam mê, kinh nghiệm và giúp đỡ sinh viên hiểu rõ hơn về vai trò của kiến trúc trong xã hội: “Tôi luôn tin rằng KTS không chỉ là những người thiết kế, tổ chức không gian và hình khối, mà còn là những người định hình tương lai cho các đô thị. Tôi muốn truyền tải tinh thần sáng tạo, trách nhiệm và khả năng thích ứng với những thay đổi khắc nghiệt và thách thức của thời đại”.
Không chỉ là cây bút phản biện xuất sắc với những đóng góp tận tâm cho nội dung các chuyên đề của Tạp chí Kiến trúc; hơn 30 năm kinh nghiệm giảng dạy tại Trường ĐH Kiến trúc TP. HCM, TS.KTS Phạm Phú Cường luôn kiên định với triết lý giáo dục: “Thực hành là điểm đến của lý thuyết” – Không chỉ hướng sinh viên tới việc “sáng tác”, mà phải luôn suy nghĩ cách “tạo tác”: “Không biết tạo tác thì kiến trúc chỉ là một ngành học “lý thuyết của lý thuyết”. Người làm kiến trúc cần nắm vững nền tảng tam nguyên thích dụng – bền vững – mỹ quan, và thăng hoa nhờ vào trí tưởng tượng vô tận của họ”.
Tri ân đóng góp của những “Cây bút vàng”- Tạp chí Kiến trúc 2024 – Đó không chỉ là sự vinh danh đóng góp của mỗi cá nhân mà còn là sự kết nối, trách nhiệm và tâm huyết chung cho sự phát triển của ngành kiến trúc Việt Nam. Nhân dịp này, Tạp chí Kiến trúc xin một lần nữa trân trọng cảm ơn và gửi lời chúc mừng tới các tác giả, những người Thầy – KTS: Cùng hướng tới một năm mới hợp tác và sáng tạo!
Lê Khanh
(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 01-2025)
