LTS: Khu phố cổ (KPC) Hà Nội từ lâu vẫn tồn tại như một điểm gạch nối giữa quá khứ và tương lai – trong dòng chảy không ngừng của cuộc sống. Câu chuyện giữa bảo tồn và phát triển các giá trị di sản KPC vẫn luôn bài toán khó dành cho các nhà quản lý, thiết kế chỉnh trang đô thị và cả cộng đồng.
Diễn đàn KTS kỳ này xin được chia sẻ những suy nghĩ về bài học kinh nghiệm, giải pháp cho KPC Hà Nội của những chuyên gia – KTS nặng lòng với sự phát triển của Thủ đô. Trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc.
KTS Nguyễn Hữu Thái: Kinh nghiệm nào cho phố cổ Hà Nội?
Kinh nghiệm dung hòa giữa bảo tồn và phát triển, giữa cái cũ và cái mới vẫn đang diễn ra khắp nơi trên thế giới: Hội An (Việt Nam), Khu Tân Thiên Địa (Thượng Hải), phố cổ Vieux Montreal (Canada), các KPC giữa lòng cố đô Kyoto (Nhật Bản). Qua đó, tôi muốn chứng minh và xác định rằng: Không hề có mâu thuẫn giữa bảo tồn và phát triển – Vì bảo tồn không phải là “đóng băng” di sản, ngoài việc giữ gìn bản sắc cho đô thị, bảo tồn di sản còn là một nguồn thu nhập lớn, làm giàu cho Thành phố nếu chúng ta biết sử dụng chúng.
Đối với Hà Nội, có một việc cần lưu ý trong việc giữ gìn bản sắc và linh hồn Thành phố – Nhiều nhà nghiên cứu quốc tế nói chúng ta đừng quên yếu tố quan trọng làm nên Thành phố: Đó chính là những con người Hà Nội.
KS Nguyễn Đăng Sơn (Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đô thị và Phát triển hạ tầng): Việc trùng tu phố cổ nên bắt đầu từ quy hoạch các tuyến phố, quảng trường, vườn hoa. Khi bảo tồn phố cổ không nên chỉ tập trung trùng tu những ngôi nhà hình ống, những đình chùa, đền miếu mà phải giải quyết đồng bộ những vấn đề gắn với con người và xã hội, tạo nên sức sống của khu di tích – Đó là hệ thống hạ tầng kỹ thuật, giao thông đô thị, môi trường, cảnh quan, không gian văn hóa, sinh hoạt đời sống… đặc trưng của KPC.
Việc tổ chức các tuyến phố đi bộ như hiện nay không đơn thuần là vấn đề quy hoạch và kiến trúc đô thị mà là một mô hình không gian giao tiếp có công năng đặc biệt. Nó được coi là điểm đặc trưng của đô thị, là nơi sinh hoạt cộng đồng có liên quan đến xã hội học đô thị, đến phát triển thương mại và du lịch. Các yếu tố văn hóa, thư giãn, thương mại và bảo tồn hòa quyện vào nhau sẽ tạo nên chính đời sống của phố. Và cũng chỉ ở trong không gian lịch sử đó, mới có thể tạo ra các hoạt động giao tiếp nhân văn và nét văn hóa riêng – Đó chính là cái hồn của KPC. Trên kết quả thành công của 6 tuyến phố đi bộ ở khu bảo tồn 1, Hà Nội có cơ sở để tăng thêm các phố đi bộ để du khách và người dân dễ dàng chiêm ngưỡng “bảo tàng sống của Hà Nội xưa”.
PGS Hà Đình Đức (Hội Di sản Văn hóa Việt Nam): Để phát huy các giá trị di sản khu phố cổ, Ban Quản lý Khu phố cổ nên tìm ra nét đặc trưng của phố cổ như: Nghề truyền thống, sản phẩm truyền thống, đền thờ ông tổ làng nghề, nhà ở truyền thống… ngay trong Khu phố cổ để giới thiệu với khách tham quan để họ hiểu được nét văn hóa phố cổ.
Tuy hơi muộn nhưng công cuộc bảo tồn và phát huy các giá trị di sản KPC Hà Nội cũng đã làm được một số việc đáng ghi nhận. Đó là cải tạo phục hồi nhà 87 Mã Mây (là một trong 14 ngôi nhà cổ ở Hà Nội được xây dựng từ thời kỳ năm 1890); Dự án cải tạo chỉnh trang một đoạn phố Tạ Hiện với mục tiêu gìn giữ và phát huy giá trị lịch sử KPC Hà Nội thành công; Tiếp đến là tuyến phố Lãn Ông nhằm tái hiện lại diện mạo kiến trúc đường phố xưa nhưng vẫn đáp ứng được những nhu cầu sinh sống , kinh doanh của cư dân hiện tại….
Công cuộc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa lịch sử của KPC Hà Nội còn nhiều việc phải làm. Đó là vấn đề giản dân nhằm đảm bảo tối thiểu nhu cầu sinh hoạt của cư dân trong KPC, không chỉ đáp ứng nơi ăn, chốn ở cho người dân mà còn phải bố trí công ăn việc làm có thu nhập ổn định đảm bảo cuộc sống lâu dài cho họ. Có đáp ứng được các yêu cầu đó thì công cuộc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa lịch sử của KPC Hà Nội mới thành công.
Phóng viên Tạp chí Kiến trúc (thực hiện)
(Bài đăng trên Tạp chí kiến trúc, Số 08-2015)
