Một số đề xuất nhằm đưa Quy chế Khu phố Cổ Hà Nội vào cuộc sống

Khu Phố cổ Hà Nội là một di sản đô thị tiêu biểu của Việt Nam cần được bảo tồn và phát huy đúng cách nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế xã hội của Thủ đô lịch sử.

SONY DSC
Đình Kim Ngân là Di tích kiến trúc nghệ thuật

Những thuận lợi trong thực hiện công tác chỉnh trang bảo tồn Khu Phố cổ Hà Nội.
Sau năm 1986, với chính sách mở cửa nền kinh tế, đời sống người dân trong Khu Phố cổ được cải thiện, cơ hội phát triển thương mại – du lịch – dịch vụ hàng năm đã đón nhận một lượng khách du lịch.
Ngày nay, người dân phố cổ Hà Nội sinh sống trong không gian này vẫn duy trì nếp sống, tập tục làm ăn truyền thống, sử dụng đất hiệu quả cho phát triển kinh tế và các hoạt động cộng đồng với các thói quen ứng xử, lễ nghi, nề nếp tiêu biểu của người Hà Thành.

Khu Phố cổ Hà Nội hiện nay có mật độ di tích dày đặc tiêu biểu như: các đình Thờ Tổ nghề, các công trình nhà ở có giá trị, các phố nghề truyền thống, các phố chuyên doanh, các trung tâm thương mại, nhà hàng, khách sạn tiêu biểu của Hà Nội. Tất cả các yếu tố đó góp phần làm cho Khu Phố cổ trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách.
– Sự quan tâm của các tổ chức quốc tế đối với Khu Phố cổ Hà Nội.

Hợp tác với Thành phố Toulouse (Pháp)
Từ năm 1996 bắt đầu nghiên cứu bảo tồn Khu Phố cổ Hà Nội, họ cử chuyên gia và hỗ trợ về kỹ thuật.
Năm 1999-2001: Thành phố Toulouse hỗ trợ kinh phí triển khai các dự án cải tạo nhà cổ 87 phố Mã Mây, Đình Đồng Lạc 38 phố Hàng Đào và nhà ở số 51 phố Hàng Bạc.
Năm 2008-2009: Thành phố Toulouse tham gia dự án trùng tu Đền Quan Đế – Trung tâm Thông tin Phố cổ 28 phố Hàng Buồm.
Năm 2010-2011: Tham gia dự án Chỉnh trang mặt đứng phố Tạ Hiện, Đình Kim Ngân 42 phố Hàng Bạc.
Năm 2013-2014: Tham gia dự án xây dựng Trung tâm giao lưu văn hóa khu Phố cổ tại 50 phố Đào Duy Từ.
+ Hợp tác với Vương quốc Bỉ
Dự án Hợp tác với Cục địa chính Vương quốc Bỉ – UB kỹ thuật Bỉ, mở các lớp đào tạo Mạng quản lý thông tin GIS tại Hà Nội và tại Bruxelles năm 2006. Hàng năm, chuyên gia GIS đến Hà Nội đào tạo cho các chuyên gia Sở Tài nguyên Môi trường và Ban quản lý Phố cổ Hà Nội về GIS. Cục Địa chính Bỉ đã xin được hỗ trợ của UB Kỹ thuật Bỉ về triển khai dự án nghiên cứu tiền khả thi xây dựng mạng quản lý Hanoi Urbis do Sở Tài nguyên Môi trường chủ trì. Trong dự án, địa điểm nghiên cứu thí điểm tại quận Hoàn Kiếm và quận Hai Bà Trưng.
+ Hợp tác với Vùng Wallonie- Bruxelles (Vương quốc Bỉ)
Năm 2010-2012: Dự án B2 trao đổi kinh nghiệm về “Thực hiện thông tin, tuyên truyền về phát huy và bảo vệ di sản Phố cổ Hà Nội” năm 2010-2012.
+ Hợp tác với Nhật Bản.
Năm 2004-2009: Dự án Hợp tác với Trường Đại học Showa Nhật Bản.Tổ chức khảo sát lập hồ sơ vẽ ghi các ngôi nhà có giá trị tại phường Hàng Bạc và Hàng Buồm.
Năm 2005-2006: Dự án Hợp tác với Jica Nhật Bản.Thực hiện dự án Dự án thí điểm Phố cổ trong khuôn khổ dự án Haidep “Nghiên cứu tổng thể quy hoạch đô thị Hà Nội” nghiên cứu phố Hàng Buồm đề xuất cơ chế chính sách cho Phố cổ.
+ Hợp tác với Italia
Năm 2010: Phối hợp với Đại sứ quán Italia tổ chức tuyên truyền trong cộng đồng về bảo tồn, tôn tạo khu Phố cổ.
Năm 2011-2012, thông qua Đại sứ quán Italia và Hội Kiến trúc sư thành phố Genova trao đổi kinh nghiệm trùng tu, bảo tồn, tổ chức cuộc thi thiết kế cải tạo khu vực Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục. Hội KTS Genova hỗ trợ Ban quản lý Phố cổ Hà Nội 2000 USD để xuất bản cuốn sách giới thiệu về Phố cổ Hà Nội bằng tiếng Anh (Nhà Xuất bản Thế giới chịu trách nhiệm xuất bản)
+ Hợp tác với Tổng cục Di sản Hàn Quốc
Năm 2008: Nghiên cứu chung về Phố cổ Hà Nội, chia sẻ kinh nghiệm thực hiện tại Hàn Quốc- tổ chức hội thảo tại Hàn Quốc, hội thảo tại Hà Nội năm 2009.
– Sự quan tâm của Chính quyền tới việc bảo tồn khu Phố cổ Hà Nội

Tại Thông báo số 72-BT/TU ngày 26/5/1994, Bộ Chính trị đã cho ý kiến về một số vấn đề quy hoạch, xây dựng Thủ đô Hà Nội. Trong đó có nêu “Việc bảo tồn khu Phố cổ là cần thiết và là một ý tốt, nhưng nên xem xét, xác định phạm vị bảo tồn hợp lý. Giữ mặt ngoài các khu phố này những cảnh quan, dáng vẻ kiến trúc đặc trưng của khu Phố cổ. Mặt khác, phải cải tạo, nâng cao điều kiện sống và làm việc bên trong các khu phố này theo kịp mức sống văn minh của thời đại, thanh toán các khu ổ chuột mất vệ sinh”.
Căn cứ kết luận chỉ đạo của Bộ Chính trị, ngày 30/3/1995, Bộ trưởng Bộ Xây dựng có quyết định số 70 BXD/KT- QH phê duyệt quy hoạch bảo vệ, tôn tạo và phát triển khu Phố cổ Hà Nội.
Ngày 04/6/1999, UBND thành phố Hà Nội có quyết định số 45/QĐ-UB ban hành “Điều lệ tạm thời về quản lý xây dựng, bảo tồn và tôn tạo khu Phố cổ Hà Nội”.

Ngày 05/4/2004, Bộ trưởng Bộ Văn hoá – Thông tin có quyết định số 14/2004/QĐ- BVHTT về việc xếp hạng di tích Quốc gia khu Phố cổ Hà Nội
Ngày 24/10/2013, UBND Thành phố Hà Nội ban hành quyết định số 6398/QĐ-UB ban hành Quy chế quản lý quy hoạch kiến trúc khu Phố cổ Hà Nội.

Ngay từ năm 1995, UBND Thành phố Hà Nội đã thành lập Ban thí điểm cải tạo bảo tồn khu Phố cổ, Phố cũ. Năm 1998, UBND Thành phố Hà Nội đã thu gọn thành Ban quản lý Phố cổ Hà Nội. Năm 2007, Ban quản lý Phố cổ Hà Nội được UBND Thành phố Hà Nội giao cho UBND quận Hoàn Kiếm trực tiếp quản lý.

Từ 2007, UBND quận Hoàn Kiếm trực tiếp đầu tư cho việc bảo tồn, tôn tạo khu Phố cổ Hà Nội. Đến nay đã cải tạo hè và thoát nước của 75/79 phố trong khu Phố cổ kinh phí đầu tư 4,5 tỷ đồng hàng năm.
Năm 2008, đã di dời 05 hộ dân sinh sống trong Đền Quan Đế tại số 28 phố Hàng Buồm và thực hiện Dự án Cải tạo tu bổ, tôn tạo Đình Quan Đế tổng mức đầu tư của dự án là 9.985.420.000 VNĐ trở thành Trung tâm thông tin di sản Phố cổ có diện tích 250 m2.

Năm 2010, di dời 25 hộ dân tương ứng 83 nhân khẩu sống trong Đình Kim Ngân tại số 42-44 phố Hàng Bạc, đình thờ ông tổ Bách nghệ (100 nghề) và thờ tổ nghề kim hoàn, được trùng tu có tổng mức đầu tư hơn 15 tỷ đồng. Dự án Cải tạo chỉnh trang mặt đứng một đoạn phố Tạ Hiện tổng mức đầu tư của dự án hơn 19 tỷ đồng cải tạo toàn bộ lớp thứ nhất các nhà mặt phố của đoạn phố Tạ Hiện phường Hàng Buồm.
Năm 2012, thực hiện Dự án tu bổ Đình Phả Trúc Lâm tại số 40 phố Hàng Hành tổng mức đầu tư hơn 9 tỷ đồng. Dự án tu bổ Chùa Kim Cổ tại 73 phố Đường Thành tổng mức đầu tư là hơn 10 tỷ đồng.

Năm 2013, thực hiện Dự án trùng tu Đình Đông Thành là 1 trong 5 điểm thờ Huyền Thiên Trấn Vũ ở Hà Nội tại số 07 Hàng Vải tổng mức đầu tư hơn 21 tỷ đồng.

Năm 2014, thực hiện Dự án trùng tu Quán chùa Huyền Thiên. Đây cũng là 1 trong 5 điểm thờ Huyền Thiên Trấn Vũ ở Hà Nội tại số 54 Hàng Khoai – tổng mức đầu tư gần 35 tỷ đồng. Dự án Chỉnh trang mặt đứng tuyến phố Lãn Ông phường Hàng Bồ, đây là phố nghề truyền thống và là phố chuyên doanh, tổng mức đầu tư gần 25 tỷ đồng; Cải tạo xây dựng trường học Hồng Hà kết hợp tu bổ, tôn tạo Hội quán Phúc Kiến tại số 40 Lãn Ông tổng mức đầu tư của dự án là gần 44 tỷ đồng. Ngoài ra, còn có các dự án xây dựng trụ sở và trường học trong Khu phố cổ được thực hiện như: Trụ sở phường Hàng Mã, Hàng Đào, Đồng Xuân, Trường mầm non Hoa My tại 39 Hàng Giấy. Các hoạt động văn hóa nghệ thuật truyền thống, các lễ hội dân gian được khôi phục, người dân đã chủ động chuyển đổi mặt hàng kinh doanh phù hợp với nhu cầu thương mại – du lịch – dịch vụ của Khu phố cổ Hà Nội…

Từ những dự án cụ thể, ý thức của cộng đồng về việc bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di sản Phố cổ Hà Nội đã có chuyển biến tích cực. Khu phố cổ trở thành điểm đến hấp dẫn của du khách mỗi lần đến Hà Nội với những món ăn đường phố ngon và hoạt động náo nhiệt.

p
Bên trong nhà số 87 Mã Mây

Những khó khăn, tồn tại
Mật độ dân cư tập trung đông gây áp lực lên hạ tầng kỹ thuật đã xuống cấp, ảnh hưởng lớn đến môi trường sống và chất lượng cuộc sống của người dân.Về lĩnh vực nhà ở, song hành với sự phát triển kinh tế là tốc độ xây dựng trong Khu Phố cổ diễn ra rất nhanh, mạnh mẽ. Hình ảnh Khu Phố cổ có nhiều đổi thay, các công trình kiến trúc truyền thống ngày càng xuống cấp, thay vào đó là các công trình kiến trúc mới, hình thức và quy mô không phù hợp gây ảnh hưởng đến cảnh quan.

Tình trạng sở hữu nhà ở Phố cổ Hà Nội rất phức tạp: sở hữu Nhà nước, sở hữu tư nhân đan xen phức tạp. Nhà thuộc sở hữu Nhà nước đang được cho thuê ở với giá rẻ, Nhà nước không đủ kinh phí trùng tu và người dân không có tiền đầu tư sửa chữa. Do hình thức sở hữu đan xen trong cùng một ngôi nhà nên không hộ gia đình nào có thể chủ động và tự quyết định việc, cải tạo sửa chữa nhà.

Nguyên nhân
Kiến thức của người dân về bảo tồn di sản còn hạn chế, nhận thức về giá trị di sản Khu phố cổ Hà Nội còn chưa đầy đủ, vấn đề bảo tồn chưa được thực sự quan tâm và thực hiện nghiêm túc.

Đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý về trật tự xây dựng chưa được trang bị đầy đủ kiến thức quản lý trong việc bảo vệ đô thị di sản. Việc đào tạo cán bộ trong lĩnh vực bảo tồn di sản đang ở bước đầu, chưa thực sự có những đơn vị thiết kế, thi công chuyên ngành.

Đề xuất đưa Quy chế quản lý quy hoạch kiến trúc khu Phố cổ Hà Nội vào cuộc sống.
Ngày 24/10/2013, UBND Thành phố Hà Nội có Quyết định số 6398-QĐ/UB ban hành về Quy chế quản lý Quy hoạch Kiến trúc khu Phố cổ Hà Nội. Nhận thức đây là điều kiện thuận lợi để quận làm tốt công tác quản lý quy hoạch kiến trúc trong Khu phố cổ Hà Nội, nên sau khi có quyết định của Thành phố, Đảng bộ và Chính quyền Quận Hoàn Kiếm đã triển khai các nội dung cụ thể để đưa Quy chế vào cuộc sống:
Ngày 08/11/2013, Quận ủy Hoàn Kiếm đã có Chỉ thị số 29-CT/QU về công tác lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện Quy chế quản lý Quy hoạch Kiến trúc khu Phố cổ Hà Nội.

Ngày 08/11/2013, UBND quận Hoàn Kiếm đã có Kế hoạch 146/KH-UBND về việc triển khai thực hiện Quy chế quản lý Quy hoạch Kiến trúc khu Phố cổ Hà Nội.

Ngày 13/11/2013, UBND quận Hoàn Kiếm phối hợp với Sở Quy hoạch Kiến trúc đã tổ chức Hội nghị triển khai thực hiện Quy chế quản lý Quy hoạch Kiến trúc khu Phố cổ Hà Nội tới đội ngũ cán bộ chủ chốt trong quận. Tại trụ sở UBND các phường đã niêm yết công khai Quy chế quản lý Quy hoạch Kiến trúc khu Phố cổ Hà Nội, đã phát hành tờ rơi tuyên truyền về nội dung của Quy chế quản lý Quy hoạch Kiến trúc khu Phố cổ Hà Nội.
Ngày 25/3/2014, UBND quận Hoàn Kiếm tổ chức tập huấn công tác quản lý Quy hoạch Kiến trúc khu Phố cổ Hà Nội cho đối tượng là các cán bộ làm công tác cấp phép và xây dựng quản lý trật tự xây dựng tại phường và quận.

Những nhiệm vụ cần phải tập trung thực hiện tốt trong thời gian tới:
– Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cán bộ và nhân dân trong công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị của di sản, tích cực, chủ động xây dựng nếp sống văn minh, thanh lịch của người Hà Nội.
– Tập trung nâng cao kiến thức năng lực quản lý, trách nhiệm, chất lượng, hiệu quả công tác quản lý nhà nước của chính quyền quận, phường và các ngành chức năng kết hợp với phát huy quy chế dân chủ ở cơ sở, sự phối hợp tham gia tuyên truyền, vận động giám sát tổ chức thực hiện của Mặt trận tổ quốc và các đoàn thể chính trị, xã hội trong việc quản lý trật tự xây dựng, trật tự đô thị, vệ sinh môi trường và quản lý bảo vệ các di tích.
– Thông tin đầy đủ và kịp thời về các dự án sẽ triển khai trong Khu Phố cổ để kêu gọi nguồn vốn xã hội hóa, khuyến khích nhà đầu tư trong Khu Phố cổ thực hiện theo đúng quy hoạch được duyệt, động viên khen thưởng kịp thời tuyên dương các tổ chức, cá nhân làm tốt công tác bảo tồn.
– Làm tốt công tác cấp phép xây dựng và quản lý xây dựng sau phép.
– Đẩy mạnh hợp tác với các tổ chức quốc tế trao đổi về kỹ thuật trong công tác bảo tồn, trùng tu các công trình di tích, cải tạo cảnh quan và các công trình kiến trúc có giá trị. Hợp tác sâu rộng với các đối tác truyền thống Toulouse – Pháp – Bỉ – Nhật Bản – Ý… và mở rộng hợp tác với các đối tác mới.
– Thành lập quỹ bảo tồn Khu phố cổ Hà Nội để kêu gọi, thu hút sự tham gia của cộng đồng cho Bảo tồn Khu phố cổ Hà Nội.

KTS Phạm Tuấn Long
Phó Trưởng ban Thường trực Ban quản lý Phố cổ Hà Nội