Bà Rịa – Vũng Tàu (BR-VT) được thành lập năm 1991, Với vị trí chiến lược và quan trọng của Vùng và Quốc gia, với sự năng động của các thế hệ lãnh đạo tỉnh, BR-VT đã không ngừng phát triển về mọi mặt, trở thành tỉnh có đóng góp ngân sách lớn cho quốc gia, có thu nhập bình quân đầu người cao nhất nhì Việt Nam, có hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội phát triển đồng bộ … BR – VT là tỉnh rất quan tâm đến công tác hoạch định chính sách, quy hoạch phát triển và quản lý quá trình phát triển tương đối tốt.
Việc phát triển nhanh, mạnh tất yếu không thể tránh khỏi những vấn đề tồn tại, chúng ta cũng cần nhanh chóng triển khai các giải pháp bảo tồn đi đôi với phát triển, phát triển phải bền vững, dựa trên những mục tiêu và tiêu chí cụ thể để mai sau con cháu không phải trả giá cho những gì chúng ta đang làm hôm nay. Chúng ta phải biết chọn lọc, khoanh vùng những khu vực cần bảo tồn để có quy chế quản lý cũng như có những chính sách phát triển hợp lý, tránh tình trạng chỗ nào cũng bảo tồn thì bảo tồn lại trở thành tảng đá lớn cản đường phát triển của chúng ta.
Đẩy mạnh phát triển khai thác đầu khí
Tác động của quá trình đô thị hóa (ĐTH):
Hiện nay, trên địa bàn của BR – VT có 05 đô thị cấp vùng tỉnh, 06 đô thị cấp huyện. BR – VT là một trong những địa phương có mức độ ĐTH nhanh nhất nước (so với năm 1991, lúc đó tỉnh BR – VT được thành lập với 5 đơn vị hành chính trong đó có duy nhất thị xã Vũng Tàu). Quá trình ĐTH là nguyên nhân chính dẫn tới sự mất cân bằng về dân số, tự nhiên và xã hội.
Nếu không chọn lọc và có giải pháp hợp lí, quá trình ĐTH sẽ tác động xấu đến cảnh quan thiên nhiên, cảnh quan kiến trúc, di tích lịch sử văn hoá… Ở BR – VT cũng có rất nhiều di tích lịch sử văn hoá, thiên nhiên cấp quốc gia (Côn Đảo), cấp tỉnh: Khu bảo tồn thiên nhiên Bình Châu Phước Bửu (Xuyên Mộc), Khu di tích Minh Đạm (Đất Đỏ, Địa đạo Long Phước, Khu Di tích Núi Dinh (Bà Rịa – Tân Thành), Khu trận địa pháo cổ Núi Lớn – Núi Nhỏ… ngoài ra còn rất nhiều khu rừng ngập mặn như Bắc Phước Thắng, Long Sơn thuộc Vũng Tàu; Tân Thành,… Gần đây, một số nhà đầu tư có đề xuất quy hoạch, xây dựng và phát triển đô thị tại các khu rừng ngập mặn này thành những khu đô thị nén, hiện đại dẫn đến phải san lấp rất nhiều, phá vỡ cảnh quan tự nhiên, tác động không tốt đến hệ sinh thái (khu Nam Bà Rịa – Bắc Vũng Tàu).
Cảng Cái Mép bên bờ sông Thị Vải
Công nghiệp hóa (CNH) với sự phát triển bền vững:
– CNH diễn ra nhanh chóng, kéo theo nhu cầu lớn về chuyển đổi mục đích sử dụng đất, việc xây dựng và quy hoạch các khu cụm CN còn chưa sát nhu cầu thực tế, tỉ lệ lấp đầy các khu cụm công nghiệp còn rất thấp (31,78%).
– Vấn đề ô nhiễm môi trường cũng đang là một thách thức lớn tại địa phương (đặc biệt là các khu chế biến thuỷ hải sản ở Long Hương – Bà Rịa, Phước Thắng – Vũng Tàu, ảnh hưởng lớn đến môi trường sống và sự phát triển bền vững của BR – VT.
– CNH nhanh nhưng còn thiếu đồng bộ. Đặc biệt hệ thống giao thông đường bộ, đường sắt chưa đáp ứng, tuyến quốc lộ 51 thi công quá chậm, tốc độ đường thiết kế hạn chế, đường kết nối hệ thống cảng chưa có,… ảnh hưởng rất lớn đến việc thu hút đầu tư cho KCN và thu hút nguồn hàng cho hệ thống cảng.
Cảnh quan Vũng Tàu nhìn từ biển
Những giải pháp hướng đến phát triển bền vững:
Về công tác quy hoạch, cần hoàn thiện, điều chỉnh các quy hoạch vùng tỉnh, quy hoạch chung cho các huyện, thị và các quy hoạch chuyên ngành khác phù hợp với quan điểm và tình hình phát triển mới của địa phương, nhằm phát triển BR – VT theo hướng bền vững.
Giải pháp cụ thể cho các mặt còn tồn tại:
1. Cần nghiên cứu và dự báo chính xác nhu cầu ĐTH và CNH để có những quyết sách, phù hợp, tránh dự báo sai, dẫn tới sự phát triển không cân bằng giữa cung – cầu và thiếu bền vững.
2. Cần có chính sách đầu tư, thu hút đầu tư vào lĩnh vực hạ tầng xã hội để đáp ứng nhu cầu đô thị hoá. Đặc biệt quan tâm đến lĩnh vực nhà ở thu nhập thấp, nhà ở xã hội, nhà tái định cư,…
3. Cần có chính sách khoanh vùng và lựa chọn những khu vực ưu tiên phát triển, vùng sinh quyển bảo tồn nghiêm ngặt, vùng có thể tác động để khai thác có hiệu quả, kịp thời, tránh để lãng phí nguồn tài nguyên thiên nhiên.
4. Tiếp tục thực hiện chính sách quản lý và phát triển Quy hoạch – Kiến trúc, đồng thời quán triệt về định hướng phát triển, nghiên cứu áp dụng mô hình kiến trúc đặc trưng cho đô thị và nông thôn, hướng tới xây dựng một địa phương có sắc thái riêng.
5. Cơ cấu lại ngành nghề để khai thác hết tiềm năng thế mạnh của địa phương, tránh chồng chéo với các địa phương khác có lợi thế tương tự.
6. Định hướng nhu cầu sử dụng năng lượng dài hạn và theo quy hoạch, tránh thiếu hụt, gây ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất và kinh doanh.
7. Tránh phát triển nóng các khu cụm công nghiệp, gây lãng phí tài nguyên thiên nhiên, đất nông nghiệp, công sức và tiền của.
8. Chú trọng mối quan hệ liên kết giữa BR – VT với TPHCM, Biên Hoà và các tỉnh khác trong Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.
9. Tăng cường công tác hoạch định chính sách kế hoạch chiến lược, quy hoạch và quản lý để xây dựng và phát triển đúng định hướng.
Trong quá trình phát triển, BR – VT đã gặp nhiều thách thức khi giải quyết bài toán phát triển và bảo tồn. Hướng tới sự phát triển bền vững của đô thị này, cần thiết phải giải quyết những mâu thuẫn của quá trình đô thị hóa, hiện đại hóa, đồng thời, rất cần sự phối hợp của các đơn vị ban ngành và những người dân TP.
Chúng ta sẽ cùng hướng tới sự phát triển của BR – VT trong tương lai.
ThS.KTS Nguyễn Đức Lập
Giám đốc TT Quy hoạch Xây dựng tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu
