Trao đổi về thiết kế Trung tâm Hành chính tập trung các địa phương

Đô thị hóa đang diễn ra mạnh mẽ tại các đô thị Việt Nam, các Thành phố ngày càng phát triển hiện đại, các cấp Chính quyền càng thể hiện là cơ quan quyền lực của địa phương. Việc xây dựng rất nhiều Trung tâm Hành chính tập trung tại rất nhiều các tỉnh, thành trong cả nước trong thời gian qua thể hiện điều đó. Xây dựng các Trung tâm Hành chính tập trung (HCTT), chính quyền các đô thị kỳ vọng sẽ mang đến một nền hành chính minh bạch, thân thiện và hiện đại. Việc tập trung các cơ quan trực thuộc Thành phố sẽ tăng sự thuận lợi và hiệu quả trong công tác điều hành chỉ đạo của Thành phố, phát huy tối đa tính liên thông, khả năng phối hợp trong giải quyết các thủ tục hành chính một cách nhanh gọn, tạo điều kiện cho công dân, doanh nghiệp và nhà đầu tư tiếp cận dễ dàng và nhanh hơn với các bộ phận xử lý hồ sơ. Hơn nữa, việc quy hoạch và đầu tư xây dựng mới theo mô hình tập trung hiện đại, được đặt đúng vị trí quy hoạch là hạt nhân địa lý tỉnh lỵ, tạo động lực thúc đẩy kinh tế xã hội, tạo sự thông thoáng chung cho các thủ tục hành chính công. Tôi muốn nêu một số vấn đề để cùng trao đổi:

Trung tâm hội nghị Tỉnh Hải Dương
Trung tâm hội nghị Tỉnh Hải Dương

Về tổ chức không gian
Quy mô – tính chất: Công trình trung tâm HCTT là thể loại công trình văn phòng làm việc (mà thường gọi là trụ sở làm việc). Đây là loại công trình có quy mô lớn, nhiều cơ quan tính chất làm việc khác biệt với nhau cùng ở trong một vị trí, vì vậy việc tổ chức quy mô công trình phải hài hòa đáp ứng nhu cầu của từng địa phương. Hiện nay, thể loại công trình này có thể tập trung vào hai loại hợp khối và phân tán.

Công trình hợp khối: Điển hình cho loại công trình hợp khối lớn là Trung tâm hành chính Bình Dương, công trình được thiết kế cho gần 60 cơ quan đoàn thể, đơn vị khối Đảng, đoàn thể chính trị, cơ quan quản lý Nhà nước, các sở ngành, các đơn vị sự nghiệp trực thuộc các sở, ngành. Công trình được xây dựng tại trung tâm thành phố mới Bình Dương, có 23 tầng, cao 104m, có vốn đầu tư 1400 tỷ VND có bãi đáp trực thăng, diện tích sàn là 104.000 m2.

Công trình lớn thứ hai là Trung tâm HCTT Đà Nẵng, được xây dựng trong khuôn viên đất 23.318 m2 tại giao lộ đường Trần Phú và Lý Tự Trọng. Đây là công trình cấp đặc biệt, cao 166,8m gồm 34 tầng nổi và 2 tầng hầm với vốn đầu tư 1981 tỷ đồng. Nơi đây tập trung trên 1500 cán bộ công nhân viên của các sở, ban, ngành TP Đà Nẵng làm việc và khoảng 600 lượt đến giao dịch hàng ngày.

Công trình tập trung không hợp khối: Không phải nơi nào cũng hợp thành một khối lớn và hoành tráng như Bình Dương hay Đà Nẵng, đa số các địa phương có nhu cầu xây dựng trong khuôn viên nhiều khối nhà 5-7 tầng, như Bà Rịa – Vũng Tàu, Trung tâm được bố trí trong 7 cụm tòa nhà 6 tầng, phục vụ tất cả các khối nghiệp vụ, hành chính Nhà nước của Tỉnh, Cao Bằng, Thừa Thiên Huế, Hải Dương …. cũng vậy.

Tổ chức không gian kiến trúc
Các công trình tập trung thường có nhu cầu thiết kế phức tạp, đa dạng vì nhiều ban ngành cùng làm việc một chỗ với các đơn vị làm việc khác nhau. Đây chính là những thách thức cũng như cơ hội cho KTS thỏa sức sáng tác và đề xuất các giải pháp kiến trúc. Không gian làm việc của các ban ngành có các diện tích khác nhau, vì vậy việc tổ chức các không gian làm việc rất phức tạp.

Tổ chức dây chuyền hoạt động của các ban ngành, không gian giao thông trong quá trình thiết kế cũng là một thách thức lớn. Lựa chọn không gian như thế nào để dây chuyền hoạt động của Trung tâm không quá chồng chéo, cần sự hiểu biết thấu đáo tính chất làm việc của các tổ chức. Bên cạnh đó, mỗi cơ quan có nhu cầu và số lượng người dân đến khác nhau, diện tích các không gian đó phải khác nhau. Đó là cả một quá trình nghiên cứu, quan sát, nhận định và tìm hiểu sâu sắc mới có kết quả phù hợp với nhu cầu của chủ đầu tư.

Tổ chức không gian công cộng như không gian sân vườn, cây xanh, nơi để xe phục vụ lượng người thường xuyên đến làm việc và giao dịch cũng là những thách thức với các KTS. Tổ chức không gian nghỉ ngơi, giải trí, giải lao giữa giờ của các ban ngành trong một không gian chung tạo sự thuận lợi cho sự giao lưu giữa các cơ quan, tuy nhiên các không gian sinh hoạt như ăn trưa cho cả khối lượng lớn trong một khu vực, hay sân vườn, việc tổ chức nơi để xe…sẽ khó đáp ứng được hết.

Về giải quyết các vấn đề kỹ thuật
Các trung tâm HCTT là những công trình lớn, với những diện tích lớn, chưa thể thực hiện quản lý chung, một phần do sở hữu khác nhau, việc quản lý về điện, nước cũng như môi trường, các hạ tầng kỹ thuật thoát nước, cấp nước còn nhiều vướng mắc. Ví dụ ngay việc xử lý điều hòa trung tâm cho khối nhà lớn cũng cần có không gian để vận hành cũng như giải pháp quản lý đến từng đơn vị, từng phòng làm việc. Các chủ đầu tư đều muốn được độc lập vậy khi thiết kế đường điện phải đáp ứng được phù hợp cho từng không gian. Việc giải quyết cấp và thoát nước cũng đã nảy sinh nhiều vấn đề phải giải quyết. Những khu HCTT như Đà Nẵng đã tổ chức một bộ phận để điều hành hệ thống điện nước của tòa nhà. Việc điều hành phải được duy trì lâu dài cho từng đơn vị là điều các nhà thiết kế phải được tính đến.

Về quản lý
Khi thiết kế trung tâm HCTT, các KTS luôn phải tư duy để có giải pháp tổ chức không gian sao cho dễ quản lý và điều hành nhất. Với các không gian chung như hành lang, cầu thang, việc tổ chức giao thông giữa các đơn vị không bị chia cắt, không ảnh hưởng đến an ninh trật tự. Các không gian giao tiếp công cộng như sân dạo, cây xanh cảnh quan chung thiết kế hài hòa và phù hợp với môi trường công sở và quản lý cũng như chăm sóc dễ dàng.

Kết luận
Trong thời gian qua, nhiều Tỉnh Thành đang thực hiện việc xây dựng các trung tâm HCTT với quy mô siêu lớn, tập trung hàng nghìn người đến làm việc, hàng trăm người đến giao dịch hàng ngày. Với diện tích lớn điều đó cần rất thận trọng và cân nhắc theo đặc thù của từng địa phương sao cho có các giải pháp thích hợp nhất nhằm tạo động lực phát triển kinh tế xã hội nhưng không ra ngoài quy tắc xây dựng xã hội văn minh hiện đại, dân giàu, nước mạnh xã hội phồn vinh. Để có thể có những khu HCTT tốt, cần có các định hướng trong sáng tác thể loại công trình này, đồng thời cần định hướng ngay cho các địa phương về phân loại công trình, các đô thị nào cần hợp khối đô thị nào cần phân tán. Các đô thị loại đặc biệt như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh có nên tập trung thành một công trình siêu lớn không? Các loại đô thị loại I, loại II không bị bức xúc về đất đai, về không gian có nên tập trung thành một khu vực như hiện nay các đô thị đang đua nhau thực hiện? Hy vọng các vướng mắc sẽ được Hội KTS Việt Nam đưa ra thảo luận và có định hướng rõ ràng trong thời gian tới, tránh việc xây dựng các công trình Trung tâm hành chính tràn lan như hiện nay, lãng phí đất đai, vật chất của Nhân dân.

TS.KTS Lê Thị Bích Thuận
Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu đô thị và phát triển hạ tầng