Nhân dịp chào mừng năm học mới, Sunjin Vietnam giới thiệu hai dự án trường học tại Hà Nội: công trình THPT Việt Đức và Trường Mầm non Nghĩa Đô – Phân hiệu 1. Hai dự án đặt ra những bài toán khác nhau về kiến trúc giáo dục: một bên là yêu cầu bảo tồn và tiếp nối giá trị di sản trong khu vực trung tâm đô thị, bên còn lại là cách tạo lập không gian xanh và an toàn cho trẻ em trong một khu dân cư có mật độ xây dựng cao.
THPT Việt Đức: Lời hồi đáp của kiến trúc đương đại trong không gian di sản
THPT Việt Đức nằm trên khu đất rộng khoảng 11.358 m² tại khu vực ngã ba Lý Thường Kiệt – Quang Trung – Thợ Nhuộm, nơi hiện diện khối nhà Pháp cổ đã tồn tại hơn một thế kỷ. Với dự án mới, bài toán đặt ra cho đơn vị thiết kế là tổ chức lại không gian trường học theo nhu cầu hiện tại nhưng vẫn bảo đảm sự hài hòa với công trình lịch sử.
Thay vì tạo một khối tích lớn áp đảo công trình cũ, phương án kiến trúc mới của Sunjin Vietnam lựa chọn các khối nhà cao từ 3 đến 5 tầng, được tính toán về tỷ lệ và vị trí nhằm dành khoảng không gian cần thiết cho Tòa nhà A lịch sử.
Ngôn ngữ kiến trúc mới không sao chép trực tiếp các chi tiết cổ điển mà tìm kiếm sự liên kết thông qua tỷ lệ, nhịp điệu và hình thức. Hệ vòm cuốn liên tục tại hành lang và cửa sổ vừa tạo sự mềm mại cho các khối bê tông hiện đại, vừa thiết lập mối liên hệ thị giác với kiến trúc thế kỷ 19 hiện hữu.
Bên trong công trình, hệ cầu thang cong được tổ chức như một dòng chảy liên tục, xóa nhòa ranh giới cứng nhắc giữa các tầng không gian. Cách xử lý này không chỉ phục vụ việc di chuyển mà còn tạo ra những khoảng giao thoa, nơi học sinh có thể dừng chân, tương tác và sử dụng như những không gian học tập mở.
Một trong những yếu tố được ưu tiên trong quy hoạch tổng thể là hệ cây xanh lâu năm hiện hữu gắn liền với kỷ niệm của bao thế hệ học trò. Phương án thiết kế đặt mục tiêu bảo tồn toàn bộ các cây lớn trong khuôn viên, đồng thời đưa công trình lùi vào giữa cảnh quan thay vì chiếm lĩnh không gian sân trường.
Tư duy thích ứng khí hậu cũng được thể hiện trong cách tổ chức mặt bằng. Các lõi giao thông, không gian kỹ thuật và công trình phụ trợ được bố trí tại những hướng chịu bức xạ lớn, góp phần tạo lớp đệm trước nắng, đặc biệt là nắng Tây. Trong khi đó, các phòng học lý thuyết và phòng học bộ môn được ưu tiên tiếp cận thông gió tự nhiên.
Dự án đáp ứng nhu cầu khoảng 30 lớp học lý thuyết và 18 lớp học bộ môn. Hệ thống đỗ xe được đưa xuống tầng hầm với diện tích khoảng 3.200-3.350 m², qua đó dành lại phần lớn mặt đất cho sân trường và các không gian sinh hoạt chung.
Sân tập trung, sảnh chính và nhà đa năng được tổ chức theo hướng mở và thông thoáng, tạo thêm điều kiện cho các hoạt động tập thể, nghệ thuật, câu lạc bộ và sự kiện vốn là một phần trong đời sống học đường của THPT Việt Đức.
Với cách tiếp cận này, công trình mới không thay thế kiến trúc lịch sử mà đóng vai trò bổ sung, tạo nên sự tiếp nối giữa những giá trị đã được hình thành qua nhiều thế hệ và nhu cầu của một môi trường giáo dục đương đại.
Trường Mầm non Nghĩa Đô: Vệt nắng trong hẻm sâu
Trường Mầm non Nghĩa Đô – Phân hiệu 1 nằm trên khu đất 5.302 m2, giữa một khu dân cư cũ của Hà Nội. Một bài toán khác được đặt ra: làm thế nào để tạo ra một không gian vui chơi, an toàn và có khả năng kết nối với thiên nhiên trong bối cảnh khu vực mà mặt đất gần như đã bị bê tông hóa toàn bộ.
Với quy mô 20 lớp học, phục vụ khoảng 600 học sinh, phương án thông thường có thể là xây dựng một khối nhà tập trung và dành phần diện tích còn lại cho sân, đường nội bộ và khu vực đỗ xe. Tuy nhiên, thiết kế của Sunjin Vietnam lựa chọn cách tiếp cận ngược lại: xác lập khoảng sân chơi trước, sau đó tổ chức các khối lớp học bao quanh.
Khoảng sân trung tâm trở thành cấu trúc chính của toàn bộ dự án. Các khối công trình được bố trí thành một vành đai bao quanh, đồng thời tạo lớp đệm giúp giảm tác động của tiếng ồn, bụi và giao thông từ những con ngõ xung quanh.
Từ module lớp học cơ bản, hình khối được phát triển thành các thể tích elip theo hình tượng những giọt sương ban mai, xoay quanh sân trong hình tam giác. Hình thức này vừa tạo nên diện mạo riêng cho công trình, vừa hỗ trợ tổ chức thông gió tự nhiên khi các khoảng hở giữa những khối nhà dẫn luồng không khí vào khu vực sân trung tâm.
Đường cong cũng được sử dụng như một giải pháp kiểm soát và định hướng không gian. Việc hạn chế các góc khuất giúp giáo viên có thể quan sát sân chơi từ nhiều vị trí, trong khi hệ hành lang uốn cong tạo ra một chuỗi không gian liên tục, khuyến khích trẻ khám phá và hình thành khả năng định hướng thông qua trải nghiệm trực tiếp.
Mỗi module lớp học được thiết kế khép kín, có đầy đủ các chức năng cần thiết để vận hành độc lập. Ở mỗi cửa ra vào, bên cạnh cánh cửa kích thước bình thường dành cho người lớn, những chiếc cửa nhỏ bé được thiết kế vừa vặn với tầm vóc của trẻ, tạo thêm cảm giác gần gũi và khuyến khích trẻ chủ động sử dụng không gian.
Bao quanh các hành lang là hệ lam đa sắc. Ngoài chức năng giảm bức xạ mặt trời và hạn chế tải nhiệt cho hệ thống kính, hệ lam còn góp phần giảm tác động của tiếng ồn từ khu dân cư. Khi ánh sáng thay đổi theo thời gian trong ngày, bóng của hệ lam tạo nên những mảng màu chuyển động trên hành lang, đưa yếu tố ánh sáng và thời gian trở thành một phần trong trải nghiệm của trẻ.
Toàn bộ mái công trình cũng được thiết kế phù hợp để phủ xanh và bố trí thành không gian vui chơi uốn lượn, mở rộng không gian xanh lên thành nhiều lớp.
Với Trường Mầm non Nghĩa Đô, trọng tâm của thiết kế không nằm ở việc tạo ra một công trình tách biệt khỏi môi trường đô thị, mà là tổ chức lại không gian bên trong khu đất để tạo ra một khoảng sân trung tâm đủ rộng, an toàn và có khả năng kết nối các hoạt động của trẻ.
Hai dự án, với hai bối cảnh và yêu cầu khác nhau, cùng cho thấy cách Sunjin Vietnam tiếp cận kiến trúc trường học: với THPT Việt Đức là sự tiếp nối giữa kiến trúc đương đại và di sản; với Trường Mầm non Nghĩa Đô là việc đặt khoảng không gian dành cho trẻ em vào vị trí trung tâm của thiết kế.
Ảnh: Triệu Chiến
Uyên Thư – TCKT.VN
© Tạp chí Kiến trúc
