Năm 2025 ghi dấu một chặng đường với nhiều chuyển động tích cực của Tạp chí Kiến trúc trong hành trình nâng cao chất lượng học thuật, mở rộng đối thoại chuyên môn và lan tỏa giá trị kiến trúc tới cộng đồng. Thành quả ấy được kiến tạo từ tâm huyết của các chuyên gia, tác giả và sự đồng hành trách nhiệm của các doanh nghiệp. Nhân dịp Ngày Kiến trúc Việt Nam, Tạp chí Kiến trúc trân trọng giới thiệu tới bạn đọc những suy nghĩ, trăn trở và quan điểm nghề nghiệp phía sau các bài viết, công trình nghiên cứu và hoạt động thực hành của các tác giả được vinh danh “Cây Bút Vàng – Tạp chí Kiến trúc 2025”.
KTS Lê Thành Vinh – “Viết như một cách đối thoại với di sản và đời sống đương đại”
Viết về kiến trúc và di sản, với tôi, là một hành trình dài của việc quan sát, suy nghĩ và đối thoại với quá khứ cũng như hiện tại. Vì vậy, sự ghi nhận này không chỉ mang lại niềm vui, sự trân trọng mà còn là một lời nhắc nhở để tôi làm việc cẩn trọng hơn, sâu sắc hơn trong thời gian tới. Với tôi, viết không chỉ là công việc chuyên môn, mà còn là một cách tham gia vào đời sống xã hội, góp phần gìn giữ và lan tỏa những giá trị văn hóa.
Tôi luôn nghĩ rằng di sản không chỉ thuộc về quá khứ, mà là một nguồn tri thức sống, có khả năng gợi mở cách chúng ta ứng xử với không gian, với môi trường và với chính đời sống đương đại. Di sản chỉ thực sự sống khi nó được hiểu, được chia sẻ và được cộng đồng cùng nâng niu. Nếu những bài viết có thể giúp những giá trị ấy trở nên gần gũi hơn, dễ cảm nhận hơn, thì đó đã là một niềm hạnh phúc.
Tôi cho rằng nghiên cứu, thực hành trùng tu và quản lý đô thị cần được nhìn như một quá trình thống nhất. Khi nghiên cứu được kiểm chứng qua thực tiễn, và thực tiễn tiếp tục làm sâu sắc thêm nhận thức, thì việc bảo tồn mới có thể đạt hiệu quả. Đồng thời, quản lý đô thị cũng cần tích hợp di sản như một phần sống của không gian đương đại, để di sản không chỉ được giữ gìn, mà còn tiếp tục phát huy giá trị trong tương lai.
TS.KTS Nguyễn Tất Thắng – Kiến tạo giá trị từ tư duy phản biện
Trước hết, theo tôi, việc được ghi nhận trong một công trình học thuật của một Tạp chí khoa học có uy tín không chỉ là niềm vinh dự cá nhân, mà còn là sự khẳng định cho giá trị của tư duy phản biện trong nghiên cứu kiến trúc nói chung. Trong bối cảnh hiện nay, khi thực tiễn phát triển đang diễn ra nhanh chóng và phức tạp, phản biện khoa học không còn là lựa chọn, mà là một yêu cầu tất yếu. Tôi xem đây là động lực để tiếp tục dấn thân, làm cầu nối giữa các giá trị học thuật khắt khe với dòng chảy sống động của thực hành kiến trúc, của thực tiễn cuộc sống… nhằm hướng tới một nền kiến trúc và xây dựng nhân văn và bền vững hơn cho nước nhà.
Điều tôi trân trọng nhất là việc những quan điểm phản biện được ghi nhận có thể góp phần điều chỉnh nhận thức, định hướng lại các quyết sách và nâng cao chất lượng môi trường trong hoạt động xây dựng. Phản biện đúng nghĩa không nhằm phủ định, mà nhằm hoàn thiện. Nó giúp hệ thống kiến trúc phát triển bền vững hơn, người làm nghề có trách nhiệm hơn với xã hội và môi trường.
Mối quan hệ giữa lý luận – phản biện và thực hành kiến trúc, theo tôi, cần được tái cấu trúc theo hướng đồng kiến tạo. Lý luận không chỉ để giải thích mà phải dẫn dắt, còn thực hành không chỉ để triển khai mà phải kiểm chứng và phát triển tri thức. Khi phản biện trở thành một phần của quá trình thiết kế và quy hoạch, nó sẽ thực sự góp phần kiến tạo giá trị và nâng tầm chất lượng không gian sống.
TS.KTS Vương Hải Long – Kết nối đào tạo và thực tiễn
Tạp chí Kiến trúc – Hội KTS Việt Nam là một tạp chí chuyên ngành có truyền thống lâu năm và uy tín trong giới kiến trúc xây dựng. Ngay từ khi còn là sinh viên, chúng tôi đã tiếp cận những số tạp chí như một nguồn tri thức quan trọng, mở rộng hiểu biết từ lý luận đến thực hành nghề nghiệp. Vì vậy, khi nhận danh hiệu “Cây Bút Vàng 2025”, tôi vừa bất ngờ, vừa xúc động và tự hào khi được đồng hành cùng Tạp chí trong suốt thời gian qua. Đây không chỉ là sự ghi nhận cá nhân mà còn là động lực để tiếp tục đóng góp cho lĩnh vực kiến trúc.
Theo tôi, hệ thống tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật trong lĩnh vực quy hoạch, kiến trúc và xây dựng đóng vai trò nền tảng để hướng tới một nền xây dựng hiện đại, an toàn và bền vững. Tuy nhiên, trong bối cảnh phát triển nhanh của khoa học công nghệ và hội nhập quốc tế, các tiêu chuẩn này cần được cập nhật liên tục để tránh lạc hậu. Việc nắm bắt và vận dụng các tiêu chuẩn không chỉ là yêu cầu bắt buộc trong hành nghề, mà còn cần được tích hợp chặt chẽ trong công tác đào tạo. Điều này đòi hỏi chương trình giảng dạy, giáo trình và phương pháp đào tạo phải thường xuyên đổi mới, đồng thời cần đẩy mạnh số hóa, công khai hệ thống tiêu chuẩn để tạo điều kiện thuận lợi cho cả đào tạo và thực tiễn.
Tôi cho rằng, việc kết nối giữa đào tạo và hành nghề là yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng kiến trúc. Khi kiến thức học thuật gắn với thực tiễn, sinh viên và KTS trẻ sẽ có điều kiện tiếp cận nhanh hơn với những yêu cầu của xã hội, từ đó đóng góp hiệu quả hơn vào quá trình phát triển đô thị và xây dựng đất nước.
TS.KTS Nguyễn Việt Khoa – Thiết kế nội thất đương đại cần phải thể hiện trách nhiệm với môi trường
Tôi rất vinh dự và tự hào khi được Tạp chí Kiến trúc trao tặng danh hiệu “Cây Bút Vàng 2025”. Đây không chỉ là thành quả cá nhân mà còn là minh chứng cho những nỗ lực của tập thể trong việc thúc đẩy tư duy thiết kế bền vững. Với tôi, thiết kế nội thất không chỉ dừng lại ở việc tạo nên các không gian đẹp và tiện nghi, mà còn phải thể hiện trách nhiệm với môi trường – thiết kế tuần hoàn mang lại giải pháp tối ưu tài nguyên, giảm thiểu lãng phí và hướng tới tương lai bền vững.
Hướng nghiên cứu này xuất phát từ thực tế đô thị hóa nhanh, cùng những hạn chế của mô hình kinh tế tuyến tính truyền thống vốn tạo ra nhiều rác thải và áp lực lên tài nguyên. Vì vậy, việc áp dụng các nguyên tắc kinh tế tuần hoàn, kéo dài vòng đời sản phẩm và thúc đẩy tái sử dụng thích ứng là một hướng đi cần thiết.
Trong thực hành, tôi cho rằng cần quản lý đồng bộ vòng đời sản phẩm, đẩy mạnh thiết kế mô-đun để dễ tháo lắp, bảo trì và tái sử dụng, đồng thời tích hợp tư duy thiết kế bền vững vào đào tạo. Khi các nguyên lý này được áp dụng một cách nhất quán, thiết kế nội thất không chỉ nâng cao chất lượng không gian sống mà còn góp phần xây dựng một hệ sinh thái phát triển bền vững cho tương lai.
TS.KTS Hoàng Anh Tú – Kiến trúc như một “ngôn ngữ không lời” của văn hóa và xã hội
Từ lâu tôi vẫn nghĩ kiến trúc không chỉ là chuyện thiết kế đường nét hay hình khối – nó giống như một dạng “ngôn ngữ không lời” của xã hội. Mỗi công trình, mỗi không gian đô thị đều mang theo những lớp ý nghĩa: Lịch sử của một nơi chốn, ký ức của cộng đồng, và cả những mong muốn của một thời kỳ. Khi nhìn kiến trúc theo cách đó, ta sẽ thấy nó gần với các lĩnh vực như ký hiệu học, nhân học hay nghiên cứu văn hóa hơn là ta thường nghĩ.
Trong bối cảnh hội nhập hiện nay, kiến trúc không chỉ được đánh giá qua công nghệ hay hình thức, mà câu chuyện bản sắc và chiều sâu văn hóa ngày càng trở nên quan trọng. Nghiên cứu học thuật liên ngành giúp kiến trúc sư nhìn rộng hơn bối cảnh xã hội, lịch sử và văn hóa của một nơi chốn, từ đó đưa ra những giải pháp thiết kế có chiều sâu và gắn với địa điểm hơn.
Tôi cho rằng khi nghiên cứu và thực hành có thể “đối thoại” nhiều hơn, chúng ta không chỉ nâng cao chất lượng thiết kế mà còn góp phần xây dựng những cách diễn giải riêng cho kiến trúc Việt Nam. Nếu không, rất dễ để kiến trúc bị nhìn nhận hoàn toàn qua các khung lý thuyết từ bên ngoài, và khi đó những giá trị riêng sẽ dần bị hòa lẫn.
PGS.TS.KTS Trần Minh Tùng – “Chúng ta nhìn lại quá khứ để tìm thấy nền tảng cho sự phát triển bền vững trong tương lai”
Cột mốc 50 năm qua đánh dấu nửa thế kỷ với những thăng trầm trong đào tạo kiến trúc cùng những nỗ lực bền bỉ để giữ gìn hồn cốt di sản kiến trúc dân tộc. Tôi cảm thấy mình như một “người chép sử” may mắn, xin được dành sự sự tri ân gửi đến các bậc tiền bối – những người thầy, những người làm công tác đào tạo đã đặt những viên gạch đầu tiên cho nền giáo dục kiến trúc Việt Nam hiện đại, và cả những người cộng sự đã cùng tôi lặn lội qua từng vùng miền đất nước để kiếm tìm giá trị bảo tồn.
Tôi cảm thấy hạnh phúc khi những lý luận tìm được tiếng nói chung với thực tại. Làm công tác nghiên cứu và viết lách trong ngành kiến trúc đôi khi là một hành trình khó khăn, nơi người viết phải đối diện với những vấn đề học thuật đòi hỏi sự xem xét kỹ lưỡng. Sự vinh danh này từ Tạp chí Kiến trúc là lời khẳng định rằng những nghiên cứu về lịch sử và di sản không hề xa rời hơi thở cuộc sống. Ngược lại, chúng chính là điểm tựa tinh thần, là “mỏ neo” giúp kiến trúc Việt Nam không bị hòa tan trong bối cảnh toàn cầu hóa.
Đứng ở dấu mốc 50 năm, nhìn lại quá khứ để định hìnha tương lai, tôi cảm thấy mình được tiếp thêm động lực để có thể có thêm những đóng góp cho ngành kiến trúc thông qua những công trình nghiên cứu của mình. “Cây Bút Vàng 2025” như là một sự tiếp lửa để tôi tiếp tục cống hiến, truyền dạy và lan tỏa tình yêu di sản đến các thế hệ KTS trẻ – những người sẽ viết tiếp các câu chuyện xa hơn nữa cho kiến trúc nước nhà.
TS.KTS Lê Anh Vũ – Tạp chí Kiến trúc đã tạo ra một diễn đàn học thuật nghiêm túc và chuyên sâu…
Điều khiến tôi trân trọng nhất là Tạp chí Kiến trúc đã tạo ra một diễn đàn học thuật nghiêm túc, nơi các nghiên cứu chuyên sâu, vốn trước đây chủ yếu xuất hiện trên các tạp chí quốc tế, có thể được công bố và lan tỏa tới cộng đồng hành nghề trong nước. Điều này giúp rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu và thực tiễn thiết kế.
Tôi lựa chọn nghiên cứu mô phỏng CFD không phải vì tính kỹ thuật, mà vì đây là công cụ cho phép lượng hóa những điều trước đây chỉ được cảm nhận định tính, như tích tụ nhiệt, thông gió hay tiện nghi ngoài trời. Việc công bố trên Tạp chí cũng là một lựa chọn có chủ đích, nhằm đưa các kết quả nghiên cứu quay trở lại phục vụ chính bối cảnh Việt Nam.
Tôi cho rằng nghiên cứu về vi khí hậu và sinh thái đô thị cần được tích hợp xuyên suốt vào các cấp độ từ quy hoạch, thiết kế đến giải pháp chi tiết, dựa trên dữ liệu thay vì kinh nghiệm rời rạc. Khi các công cụ mô phỏng được tiếp cận rộng rãi hơn, chúng sẽ trở thành một phần của quy trình thiết kế, góp phần nâng cao chất lượng không gian sống và hướng tới một nền kiến trúc bền vững.
ThS. Trương Trần Trung Hiếu – Kết nối giữa tri thức bản địa và thiết kế đương đại
Tôi cảm thấy rất bất ngờ khi nhận tin về việc được trao tặng danh hiệu “Cây bút Vàng 2025”. Đây là sự khuyến khích quý giá dành cho nhóm Du khảo và dự án của chúng tôi đang cùng thực hiện suốt thời gian qua. Nhân dịp này, sự cộng tác cùng Tạp chí Kiến trúc cũng khiến tôi cũng suy ngẫm nhiều hơn về việc viết. Trong bối cảnh mà mọi công việc đều phải diễn ra gấp rút với nhiều giới hạn thực tế, viết là cách để chúng ta chậm lại và suy nghĩ tự do hơn.
Tôi luôn tin vào mô hình nghiên cứu dựa trên thực hành (practice-informed research) và thực hành dựa trên nghiên cứu (research-informed practice). Ở đó, việc viết đóng vai trò như một thao tác trung gian – vừa giúp hệ thống hóa những gì đã làm, vừa gợi mở những hướng đi mới. Viết và thực hành, vì thế, luôn song hành và bồi đắp cho nhau, giúp chúng ta không chỉ tiếp tục công việc mình đang theo đuổi mà còn xây dựng những nền tảng suy tư để mở rộng biên độ thực hành trong tương lai.
Nghiên cứu thực địa là hoạt động cốt lõi trong các dự án của chúng tôi, bởi kiến trúc dân dụng trong đô thị vẫn là một dạng di sản chưa được khảo cứu đầy đủ. Thông qua quan sát tham dự và tiếp cận liên ngành, chúng tôi không chỉ ghi nhận công trình như một thực thể vật chất, mà còn hiểu được cách con người sống, tương tác và biến đổi không gian. Những hiểu biết này là tiền đề quan trọng để hướng đến các thực hành thiết kế bền vững và nhân văn hơn trong bối cảnh đô thị biến đổi nhanh chóng.
Tôi cho rằng nghiên cứu xã hội học, nhân học và khảo cứu thực địa có thể tái định vị tri thức bản địa như một nguồn lực thiết kế quan trọng. Khi hiểu rõ cách con người sử dụng không gian và tích lũy kinh nghiệm qua thời gian, kiến trúc sư có thể đưa ra những giải pháp phù hợp hơn với bối cảnh. Sự kết nối giữa tri thức bản địa và thiết kế đương đại, vì thế, không chỉ là một hướng tiếp cận, mà là nền tảng để kiến tạo những không gian sống thích ứng và giàu bản sắc.
Thu Vân
(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 04-2026)
