Một vài suy nghĩ về Biệt thự Pháp ở Hà Nội và phương pháp khôi phục, bảo tồn

GS.KTS. DPLG Eric Dubosc
TS.KTS.DPLG Nguyễn Việt Huy

Đôi nét về biệt thự xây dựng trong giai đoạn thuộc địa của Hà Nội.

Những biệt thự  được xây dựng trong thời Pháp thuộc ở Hà Nội là một phần ký ức của thành phố… cũng như những công trình kiểu La mã là một phần của văn hóa lịch sử Pháp hoặc Tây Ban Nha. Những biệt thự này không chỉ trang nhã, phù hợp với khí hậu, mà còn được xây dựng bền vững và tồn tại dài lâu. Chúng ghi dấu trong cảnh quan của trung tâm Hà Nội bằng nguồn gốc và sự khác biệt, cũng như Văn Miếu hoặc các địa điểm cổ xưa khác của Hà Nội.

Được thừa hưởng một nền văn hóa kiến trúc được phát triển từ châu Âu cổ xưa, vào thế kỷ vàng của Hy Lạp cổ đại (thế kỷ của Périclès, thế kỷ thứ 5 trước Công nguyên), được hoàn thiện vào thời kỳ của Đế chế La mã, sau đó tiếp tục phát triển rực rỡ ở thời kỳ Phục hưng ở Italia và ở thế kỷ 17 tại Pháp: cột, mái vòm, tỷ lệ giữa phần đặc và rỗng (cửa sổ và tường)… những công trình này là kết quả của quá trình phát triển từ hơn một nghìn năm, chúng  có mặt ở khắp nơi trên thế giới và đến Việt Nam theo bước chân viễn chinh của người Pháp

Sự giàu có của một thành phố nằm ở việc biết bảo tồn các di sản, giữ gìn những ký ức làm nên hồn phố. Ngày mai đây, không nghi ngờ gì nữa, với việc bảo tồn, cải tạo các công trình biệt thự Pháp, Hà Nội có thể hãnh diện vì vừa là một thành phố hiện đại đồng thời với một thành phố của nghệ thuật và lịch sử.

Bảo tồn công trình cổ tại Paris

Khôi phục cải tạo những biệt thự thuộc địa cũ tại Hà Nội

Những ngôi  biệt thự được người Pháp xây dựng ở Hà Nội là những cá thể duy nhất. Dù chúng có đặc điểm chung – Đó là sự đa dạng nhưng đồng nhất. Chúng được đặt ở các vị trí có tầm quan trọng khác nhau trong thành phố. Điều này có nghĩa là không có một giải pháp chung cho các công trình này, mà phải dùng nhiều giải pháp thiết kế cho việc bảo tồn và phát triển chúng.

Hiện nay, thực tế đang diễn ra là các ngôi biệt thự này đang bị phá hủy khắp nơi để thay thế bằng các tòa nhà hiện đại, phá vỡ cấu trúc của khu phố cũ Hà Nội. Đây là một điều vô cùng đáng tiếc.

Có 4 nhóm giải pháp đã được đề xuất trên thế giới mà các bạn có thể tham khảo để ứng dụng cho việc bảo tồn các công trình biệt thự Pháp tại Hà Nội:

1. Đơn giản nhất: Bảo vệ các công trình đã tồn tại. Điều này cần đến sự khiêm nhường của người thiết kế, cần phải hiểu và khôi phục đúng như nguyên mẫu. Những thợ thủ công và nhà thầu cũng phải chú ý để bắt chước được các kỹ thuật nguyên gốc.

2. Can thiệp ở mức độ thấp vào công trình hiện trạng: Ví dụ như tăng cao và / hoặc đào sâu thêm (tầng hầm). Điều này có nghĩa là thiết kế phức tạp hơn: Các phần thêm vào có thể sử dụng ngôn ngữ hiện đại, cũng như sử dụng các vật liệu và công nghệ mới. Giải pháp này có thể gây ra nhiều hiệu ứng:

– Hoặc sẽ gây ra hiệu ứng tương phản mạnh, và phần mới sẽ thể hiện sự giàu có của kiến trúc cũ được bảo tồn (như một cái hộp rất đơn giản làm tăng giá trị của món trang sức cầu kỳ);

– Hoặc hiệu ứng đồng hóa: Sự can thiệp hiện đại bắt chước màu sắc, cũng như vật liệu của kiến trúc cũ, mà không hạn chế sự sáng tạo;

– Hoặc sao chép thận trọng những nguyên tắc của kiến trúc đã có một cách khiêm nhường nhưng hiểu biết

Trong cả 3 trường hợp, công việc đòi hỏi phải kiên nhẫn, tỉ mỉ và đầy tài năng. Người đứng đầu của công việc này trên thế giới là KTS người Ý Scarpa.

Bảo tàng Lịch sử Việt Nam

3.Can thiệp ở mức độ cao vào công trình hiện trạng: Trong trường hợp này kiến trúc cũ sẽ như một bộ khung tiếp nhận một tác phẩm mới. Kiến trúc cũ trở thành dấu vết, mang đến cho tổng thể công trình một giá trị không thể định lượng của tác phẩm trong quá khứ, đầy chất thơ, ký ức và tâm hồn.

Người đứng đầu của công việc này trên thế giới cũng là KTS người Ý: Pedacchia. Chúng tôi cũng đã thử thực hiện phương pháp này với việc thực hiện dự án Arches (tại Paris, Issy) và tại trường Đại học Âm nhạc quốc gia tại Paris (KTS Dubosc và Landowski).

4.Việc phá bỏ công trình có sẵn: Đây là giải pháp dễ nhất, thường là ít được lựa chọn nhất. Nhưng đôi khi trạng thái kỹ thuật và hình dáng của tòa nhà đã quá xuống cấp đến mức buộc phải phá hủy. Trong trường hợp này, công việc của KTS là thiết kế một tòa nhà mới nhưng hoàn toàn không phá hủy sự liên kết với khu phố (tỷ lệ, vật liệu, màu sắc), không làm giảm đi chất lượng của khu phố.

Người đứng đầu thực hiện dạng công trình này là người Castille (Tây Ban Nha). Nhiều công trình ở vùng Castille là những tòa nhà mới giữa khu phố cổ,…

Cũng có khả năng cần dùng đến kiến trúc mới táo bạo (ví dụ Bảo tàng Pompidou ở Paris) khi cần ghi dấu bằng một công trình đặc biệt.

Cho dù sử dụng giải pháp nào thì vẫn phải cẩn trọng trong nghiên cứu và thực hiện. Kiến trúc không phải là sự xung đột ý kiến mà quan trọng hơn cả là việc thực hiện ý tưởng một cách hiểu biết.

Bảo tồn khu hòa nhạc tại Paris

GS.KTS. DPLG Eric Dubosc – TS.KTS.DPLG Nguyễn Việt Huy

(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc 09 – 2015)

Bài liên quan: