Về các công trình kiến trúc Pháp ở Hà Nội

PGS.TS.KTS Nguyễn Quốc Thông Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam

Nhận thức về giá trị của kiến trúc Pháp ở Hà Nội đã trải qua một quá trình có thể nói là không ngắn và không ít những khó khăn.

Hiện nay, kiến trúc Pháp ở Hà Nội được đánh giá là một quỹ di sản kiến trúc đô thị – một bộ phận quan trọng góp phần tạo nên hình ảnh kiến trúc đô thị đặc trưng của Hà Nội. Đó là kết quả nghiên cứu trong nhiều năm của nhiều tác giả trong và ngoài nước. Vấn đề tiếp theo là cần phải tiến hành xếp hạng chính thức quỹ di sản kiến trúc đô thị ấy để có cách ứng xử thích hợp trong bối cảnh đô thị hóa đang diễn ra với tốc độ nhanh hiện nay và sự phát triển trong tương lai ở nước ta. Bởi di sản kiến trúc là văn hóa, luôn cần được chúng ta gìn giữ, bảo vệ bằng các can thiệp chuyên môn như bảo tồn, trùng tu, tôn tạo, tùy theo cấp độ xếp hạng của di sản để đảm bảo sự tồn tại của di sản trong tình trạng tốt nhất cũng như đáp ứng với nhu cầu sử dụng mới.

Thật vậy, mấy năm trở lại đây, trước nhu cầu phát triển nhanh, nhiều công trình kiến trúc, nhất là biệt thự được xây dựng thời Pháp ở Hà Nội đã bị phá dỡ để xây dựng công trình mới. Chính quyền Thành phố Hà Nội nhận thấy nguy cơ mất dần đi một quỹ di sản kiến trúc có giá trị nên đã tiên phong đặt vấn đề với Viện Quy hoạch và Kiến trúc đô thị, Trường đại học Xây dựng để thực hiện Dự án khảo sát đánh giá quỹ kiến trúc biệt thự được xây dựng thời Pháp ở Hà Nội (không bao gồm công thự). Dự án tập trung đánh giá chủ yếu về các giá trị kiến trúc nghệ thuật, trong đó có đánh giá sơ bộ về hiện trạng kỹ thuật của ngôi nhà. Kết quả Dự án đã khẳng định những thể loại, phong cách và xác định giá trị kiến trúc, đồng thời phân loại biệt thự theo cấp độ giá trị kiến trúc, làm cơ sở để đề xuất định hướng bảo tồn và cải tạo biệt thự Pháp ở Hà Nội. Dựa trên các kết quả nghiên cứu của Dự án, Chính quyền Thành phố Hà Nội đã ban hành chính sách cụ thể liên quan đến việc ứng xử đối với quỹ kiến trúc biệt thự Pháp với mục đích bảo tồn và phát huy giá trị của quỹ kiến trúc biệt thự Pháp. Bước tiếp theo, để đánh giá toàn bộ quỹ kiến trúc Pháp ở Hà Nội, cần thiết tiếp tục nghiên cứu, khảo sát, đánh giá các thể loại kiến trúc khác còn lại. Trong đó, chú trọng đánh giá toàn diện các vấn đề kiến trúc và kỹ thuật của công trình. Trên cơ sở đó, xây dựng kế hoạch cụ thể để công tác bảo tồn và phát huy giá trị quỹ di sản kiến trúc Pháp ở Hà Nội đạt hiệu quả cao nhất, góp phần khẳng định diện mạo đặc trưng của kiến trúc đô thị Hà Nội.

Sự kiện ngôi nhà số 107 phố Trần Hưng Đạo Hà Nội – một công trình được xây dựng thời Pháp đã tồn tại hơn 100 năm tồn tại bị đổ sập, gây tổn thất về người và của. Đây là cảnh báo khẩn cấp đối với tất cả chúng ta. Trách nhiệm của chúng ta, cả Chính quyền, Chuyên gia và Người dân là phải nỗ lực để không xảy ra trường hợp tương tự.

Trước mắt, điều cần làm ngay là phải nhanh chóng khảo sát, đánh giá thực trạng kỹ thuật đối với những công trình đã được sơ bộ xác định là xuống cấp nghiêm trọng, đồng thời thông báo ngay cho người chủ quản lý, sử dụng công trình để có biện pháp khắc phục kịp thời và hiệu quả. Đối với những công trình ở tình trạng nguy cấp thì phải có giải pháp khẩn cấp. Nếu không xử lý kịp thời, việc sập nhà hoàn toàn có thể xảy ra, không chỉ đối với các công trình được xây dựng thời  Pháp mà cả đối với nhiều căn nhà trong khu phố cổ hay chung cư cũ được xây dựng trong những thập niên 1960, 1970 ở Hà Nội.

 

Ngôi nhà số 8 Tăng Bạt Hổ được xây từ năm 1920 (nguồn: Internet)

Đồng thời, các nhà chuyên môn hãy cùng nhau tập hợp lại, cùng với các cấp chính quyền tìm giải pháp nhanh chóng hoàn thành công việc nghiên cứu, đánh giá toàn diện các vấn đề kiến trúc và kỹ thuật của các công trình được đánh giá là di sản kiến trúc đô thị, trong đó có kiến trúc Pháp ở Hà Nội. Công việc hoàn toàn có thể thực hiện được ngay trong khả năng của chúng ta. Đây chính công việc đầu tiên và căn bản nhất, làm cơ sở cần thiết cho những giải pháp cụ thể về duy tu hoặc bảo tồn, trung tu, cải tạo thích nghi,…di sản, đảm bảo sự tồn tại bền vững của di sản kiến trúc đô thị trong cuộc sống hiện đại.

PGS.TS.KTS Nguyễn Quốc Thông

Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam

(Bài đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 09 – 2015)

Bài liên quan: